Die Übergabe einer Mietsache nach der Mietzeit ist eine der entscheidenden Phasen im Mietverhältnis. Eine der zentralen Fragen, die Mieter dabei begleiten: Muss ich die Wohnung nach Auszug renovieren? Die Antwort ist nicht immer einfach zu geben – sie hängt von mehreren Faktoren ab, unter anderem vom Inhalt des Mietvertrags, der Art der Schäden und den gesetzlichen Neuerungen. In den letzten Jahren hat sich das Mietrechtsgefüge insbesondere hinsichtlich der Renovierungspflichten deutlich verändert. In diesem Artikel klären wir alle wichtigen Aspekte für Mieter: Was ist tatsächlich verpflichtend, was ist lediglich ratsam, und wo gilt es, Grenzen zu kennen. Die Quellenangaben beziehen sich auf aktuelle Regelungen aus dem Jahr 2025, die durch das sogenannte „Neues Renovierungsgesetz Auszug“ geprägt sind.
Die gesetzliche Grundlage: Keine allgemeine Renovierungspflicht
Grundsätzlich gilt: Der Mieter ist grundsätzlich nicht verpflichtet, die Wohnung beim Auszug zu renovieren. Dies ist eine zentrale Erkenntnis des heutigen Mietrechts. Die Instandhaltung der Mietwohnung obliegt allein dem Vermieter. Das bedeutet, dass Mieter nicht pauschal dafür haften, dass die Wände nach der Mietszeit wieder in einem „Neuzustand“ sind – insbesondere wenn es um Sanierungsmaßnahmen oder Modernisierungen geht.
Dennoch entsteht der Eindruck einer Pflicht zur Renovierung, da viele Mieter in der Vergangenheit – oft auf Betreiben des Vermieters – Renovierungsarbeiten durchgeführt haben. Diese Praxis wurde bislang durch sogenannte starre Renovierungsklauseln im Mietvertrag gestützt. Doch diese Form der Regelung ist mittlerweile in weiten Teilen unwirksam. Laut Urteilen des Bundesgerichtshofs (BGH) sind solche Klauseln, die eine feste Frist oder ein pauschales Auftreten der Renovierung vorschreiben, nicht mehr wirksam, wenn sie nicht der Mietzeit entsprechen oder den Mieter über die übliche Abnutzung hinaus verpflichten. Beispiele dafür sind Formulierungen wie „jederzeit nach Bedarf“, „alle fünf Jahre“ oder „vor Auszug unbedingt streichen“.
Stattdie stehen flexiblere Formulierungen im Vordergrund. So ist eine Klausel, die besagt, dass die Renovierung „nach Bedarf“ oder „bei Verschleißerscheinungen“ zu erledigen ist, rechtskräftig. Das bedeutet: Erst wenn sichtbarer Verschleiß auftritt – beispielsweise Risse im Tapez, abgeblätterte Farbe oder abgeplatzte Stellen an Wänden – besteht die Pflicht zur Sanierung. Eine Renovierung ist also keine Pflicht, wenn die Wohnung in einem ordentlichen, nutzbaren Zustand übergeben wird.
Was zählt zu den sogenannten Schönheitsreparaturen?
Die sogenannten Schönheitsreparaturen sind jene Arbeiten, die Mieter im Rahmen ihres Mietverhältnisses leisten müssen. Sie gel gelten als kleine Pflegeleistungen, die den alltäglichen Verschleiß ausgleichen. Diese Arbeiten gehören zu den wichtigsten Pflichten beim Auszug und gel gelten als Standard. Zu den gängigen Maßnahmen zählen:
- Anstreichen, Tapezieren oder Kalken von Wänden und Decken
- Anstreichen von Fußböden (z. B. Holzböden) und Heizkörpern
- Zuspachteln von Bohrlöchern oder Rissen in Wänden
- Streichen von Innentüren und der Innenseiten von Außentüren und Fenstern
Besonders hervorgehoben werden kann hierbei, dass es keine Pflicht gibt, alle Wände weiß zu streichen. Dies war in der Vergangenheit eine gängige Praxis, die aber mittlerweile an Bedeutung verliert. Laut aktueller Rechtslage muss die Wohnung lediglich in einem neutralen, für die Weitervermietung geeigneten Zustand übergeben werden. Helle, neutrale Farbtöne gel gelten als akzeptabel. Sollte der Mietvertrag jedoch explizit verlangen, dass sämtliche Wände weiß gestrichen werden müssen, ist dies oft unwirksam, insbesondere, wenn die Wohnung farblich übernommen wurde. Ein solcher Vermerk verstößt gegen Grundsätze der Verhältnismäßigkeit.
Zudem ist es wichtig, dass die Arbeiten fachgerecht durchgeführt werden. Das bedeutet, dass beispielsweise keine sichtbaren Pinselstriche, Streifen oder verbliebene Pinselhaare sichtbar sein dürfen. Auch ein sachgerechtes Vorgehen wie das Anstreichen von Wänden mit einer gleichmäßigen Farbschicht ist notwendig. Eine fachmännische Ausführung sichert die Inanspruchnahme durch den Vermieter.
Was gehört nicht zu den Schönheitsreparaturen?
Nicht zu den Schönheitsreparaturen zählen jene Arbeiten, die als Sanierungen oder Modernisierungen gel gelten. Diese Arbeiten fallen in die Pflicht des Vermieters und dürfen von Mieter*innen grundsätzlich nicht durchgeführt werden. Dazu zählen insbesondere:
- Streichen im Außenbereich (z. B. Fassaden, Treppenhausaußenflächen)
- Parkett abschleifen oder neu verlegen
- Reparaturen an Sanitäreinrichtungen (z. B. Sanitärarmaturen, Badewannen, Duschräume)
- Instandsetzungen an Heizkörpern oder Heizungsanlagen
- Arbeiten an der Elektroinstallation
- Sanierungen im Keller oder in Nebenräumen, die über den üblichen Verschleiß hinausgehen
Diese Arbeiten sind oft technisch anspruchsvoll und erfordern Fachwissen. Sie dürfen deshalb weder von Mieter*innen durchgeführt noch bezahlt werden. Zudem sind solche Maßnahmen nicht in die Miete umzulegen, wenn der Vermieter sie durchführt. Stattdessen gel gel gelten sie als Modernisierungsmaßnahmen, die gesetzlich geregelt sind und in der Regel über eine Mietentwicklung abgesichert werden.
Was bedeutet „besenrein“ bei der Wohnungsübergabe?
Ein oft missverstandenes Stichwort im Mietrecht ist „besenrein“. Es bezieht sich nicht auf eine gründliche Reinigung wie zum Beispiel das Reinigen von Fenstern oder das Polieren von Böden. Vielmehr bedeutet „besenrein“ eine grobe Reinigung, die sicherstellt, dass die Wohnung frei von Müll, Gegenständen und sichtbarem Schmutz ist.
Dazu gehört beispielsweise: - Abtransport von Haushaltsabfällen - Entfernen von persönlichen Gegenständen - Grobes Kehren aller Räume - Reinigen von Küche und Badezimmer in Bezug auf groben Schmutz (z. B. Fettansammlungen, Ablagerungen an Spüle oder Waschbecken)
Die Vorgabe, dass die Wohnung „besenrein“ übergeben werden muss, ist also keine Anforderung an eine Putzreinigung. Sie dient lediglich dazu, sicherzustellen, dass die Wohnung frei von Alltagsabfällen und Unordnung ist. Sollte ein Mieter beispielsweise ein Fenster nicht geputzt haben, kann der Vermieter das nicht als Grund für eine Mietminderung oder eine zusätzliche Renovierungspflicht nutzen – solange keine fachliche Schädigung vorliegt.
Die Bedeutung des Mietvertrags: Flexibel statt starre Verpflichtungen
Ein zentrales Kriterium für die Beurteilung der Renovierungspflicht ist der Inhalt des Mietvertrags. Hierbei unterscheidet man zwischen starken und flexiblen Renovierungsklauseln.
Starre Klauseln – beispielsweise: „Die Wohnung muss alle fünf Jahre gestrichen werden“ – gel gel gel gel gelten als unwirksam. Solche Formulierungen sind nach Urteilen des BGH nicht verbindlich, da sie den Mieter über die übliche Abnutzung hinaus verpflichten, ohne dass ein echter Bedarf besteht. Insbesondere, wenn die Wohnung bereits nach einigen Jahren wieder bewohnt werden soll, ist eine solche Verpflichtung nicht notwendig.
Dagegen gel gelten flexible Klauseln als wirksam. Sie erkennen Sie an Formulierungen wie „nach Bedarf“, „bei Verschleiß“, „sofern nötig“ oder „im Allgemeinen“. Diese Klauseln schaffen eine Rechtsgrundlage, die den Mieter lediglich verpflichtet, wenn tatsächlich Schäden vorliegen, die durch den Gebrauch entstanden sind. Die Entscheidung zur Maßnahme wird also anhand des tatsächlichen Zustands der Wohnung, nicht an einem festen Termin oder einem festgelegten Zeitraum ausgerichtet.
Ein gutes Beispiel dafür ist ein Mietvertrag, der besagt: „Die Instandhaltung der Innenwände erfolgt bei Verschleiß durch den Mieter“. In diesem Fall muss der Mieter nur dann streichen, wenn es tatsächlich Anhaltspunkte dafür gibt, dass die Wände abgenutzt sind. Ist dies nicht der Fall, kann der Vermieter keine zusätzlichen Kosten geltend machen.
Farbgestaltung und der Abschied vom Pflicht-Weißstreichen
Ein zentraler Punkt im heutigen Mietrecht ist die Befreiung vom Pflicht-Weißstreichen. Bisher galt die Meinung vieler Vermieter, dass die Wände nach der Mietzeit immer weiß gestrichen werden müssten, um die Wohnung „mietgerecht“ zu übergeben. Diese Vorstellung ist mittlerweile überholt.
Laut aktuellen Rechtsgrundlagen und Empfehlungen aus dem Bereich Bau- und Mietrecht gilt: Der Mieter muss die Wohnung nicht in weiß streichen, wenn dies nicht im Mietvertrag vertraglich festgelegt ist. Vielmehr reicht es aus, dass die Farbe neutral ist und der Zustand für eine erneute Vermietung tauglich ist. Helle Grautöne, Beige oder Grau-Weiß-Kombinationen gel gelten als akzeptabel. Die Farbe darf also individuell sein – solange sie dem allgemeinen Standard entspricht.
Zusätzlich wird durch diese Neuregelung auch die Gestaltungsmöglichkeit während der Mietzeit gefördert. Mieter dürfen beispielsweise eine Wohnung mit einer hellen, neutralen Farbe ausgestalten, ohne dass dies später zu erheblichen Reparaturkosten führt. Die Farbgestaltung wird damit zum Gestaltungselement, das die Mietererfahrung bereichert – ohne dass es später zu erheblichen Auflagen führt.
Was tun, wenn die Wohnung farblich übernommen wurde?
Sollte die Wohnung bei Bezug farblich gestrichen gewesen sein – beispielsweise Blaugrün oder Grau – und der Mieter hat die Farbe während der Mietzeit beibehalten, muss er diese bei Auszug nicht in Weiß zurückführen. Allerdings gel gel gel gel gel gilt eine Besonderheit: Wenn die Wohnung farblich übernommen wurde, müssen die Wände bei der Rückgabe in einem neutralen Farbton sein. Das bedeutet: Wenn die Wohnung beispielsweise hellblau gestrichen war, muss die Rückgabe in einem grau- oder beigefarbenen Ton erfolgen, damit die Wohnung wieder vermietbar ist.
Wichtig ist zudem: Auch bei farblichem Innenanstrich muss die Arbeiten fachgerecht durchgeführt werden. Das bedeutet, dass keine sichtbaren Pinselstriche, Streifen oder unebene Stellen entstehen dürfen. Eine fachmännische Ausführung ist Voraussetzung für die Akzeptanz durch den Vermieter.
Der sogenannte „Neue Renovierungsgesetz-Auszug“: Was hat sich geändert?
Das sogenannte „Neue Renovierungsgesetz Auszug“ – das in Teilen 2025 eingeführt wurde – hat das Mietrechtsgefüge für Mieter entlastet. Die zentralen Neuerungen betreffen insbesondere:
- Keine Pflicht zur Endrenovierung, wenn keine Verschleißerscheinungen vorliegen
- Keine Verpflichtung, die Wohnung in einem „besseren Zustand“ zurückzugeben, als sie übernommen wurde
- Keine Verpflichtung, bei Auszug alle Wände weiß zu streichen
- Erhöhung der Rechte der Mieter, insbesondere bei ungültigen Renovierungsklauseln
Besonders wichtig ist hierbei: Mieter können bei Verstößen gegen unwirksame Renovierungsklauseln innerhalb von sechs Monaten die Kosten für die durchgeführte Renovierung vom Vermieter zurückfordern. Dies gilt beispielsweise, wenn ein Mieter eine Wohnung nach einem Mietvertrag mit „alle fünf Jahre streichen“ saniert hat, obwohl diese Klausel unwirksam ist. In solchen Fällen hat der Mieter Anspruch auf Rückabwicklung.
Zudem ist es für Mieter sinnvoll, einen Renovierungsvertrag abzuschließen, falls umfangreiche Arbeiten durchgeführt werden. Ein solcher Vertrag sollte folgende Punkte enthalten: - Nachweis der fachmännischen Durchführung der Arbeiten - Nachweis der fachgerechten Materialverwendung - Genehmigung der Arbeiten durch den Vermieter (insbesondere bei Veränderungen an der Bausubstanz) - Klare Benennung der Arbeiten, die erledigt werden sollen
Ohne solche Absprachen kann es später zu Streitigkeiten kommen – insbesondere, wenn der Vermieter die Arbeiten als „nicht erlaubt“ oder „nicht notwendig“ bezeichnet.
Die richtige Vorgehungsweise: So gelingt die Übergabe reibungslos
Für Mieter, die ihre Wohnung ordnungsgemäß übergibt, empfiehlt sich ein klarer Plan:
- Überprüfung des Mietvertrags: Welche Renovierungspflichten gel gel gel gel gel gelten? Gibt es starre oder flexible Klauseln?
- Bestandsaufnahme erstellen: Notieren Sie sich alle Bereiche, die Pflegebedarf haben. Besonders betroffen sind Wände, Fußböden, Türen und Fensterrahmen.
- Reinigung durchführen: Stellen Sie sicher, dass die Wohnung „besenrein“ ist. Putzen Sie Küche und Bad gründlich.
- Kleine Schönheitsreparaturen vornehmen: Streichen Sie Wände, die abgenutzt sind. Spachteln Sie Löcher zu. Streichen Sie Türen und Heizkörper.
- Fachgerechte Ausführung sicherstellen: Achten Sie auf eine gleichmäßige Farbschicht. Vermeiden Sie sichtbare Pinselstriche.
- Übergabeprotokoll erstellen: Machen Sie Fotos, notieren Sie den Zustand und holen Sie die Zustimmung des Vermieters.
Ein solches Protokoll schützt den Mieter vor späteren Forderungen, die auf fehlender Angemessenheit beruhen könnten.
Fazit
Zusammenfassend lässt sich sagen: Die Verpflichtung, die Wohnung beim Auszug zu renovieren, ist im heutigen Mietrecht keine pauschale Pflicht. Vielmehr ist nur jene Instandhaltung notwendig, die durch den natürlichen Verschleiß verursacht wurde. Starre Klauseln wie „alle fünf Jahre streichen“ sind unwirksam. Stattdem gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel