Muss Mieter die Wohnung bei Auszug renovieren? Alles zur Renovierungspflicht im Mietrecht

Die Entscheidung, aus der eigenen Mietwohnung auszuziehen, birgt oft die Frage nach der endgültigen Zustandsabnahme der Wohnung im Hinterkopf. Besonders umstritten ist dabei die sogenannte Renovierungspflicht: Muss der Mieter die Wohnung beim Auszug tatsächlich renovieren? Die Antwort ist komplexer als zunächst vermutet. Während das Mietrechts-Neugesetz von 2024 die Rahmenbedingungen für die sogenannten Schönheitsreparaturen neu justiert hat, bleiben viele Fragen offen. Diese umfassende Übersicht klärt nachvollziehbar und fachgerecht die Rechtslage rund um die Renovierungspflicht beim Auszug. Ziel ist es, sowohl Mieterinnen als auch Vermieterinnen gezielt zu beraten, was gesetzlich erlaubt ist, was Pflicht ist und worauf es bei Vertragsinhalten ankommt.

Rechtsgrundlage: Keine allgemeine Renovierungspflicht beim Auszug

Im deutschen Mietrecht gibt es keine allgemeine gesetzliche Verpflichtung für Mieterinnen, die Mietwohnung beim Auszug zu renovieren. Die Instandhaltung der Bausubstanz und die Kosten hierfür trägt grundsätzlich der Vermieter. Dieses Prinzip beruht auf dem Grundsatz der Mietminderung und der Verhinderung von Mietsenkungen, da Mieterinnen im Regelfall nur für die normale Abnutzung haften, nicht aber für den Verlust von Bauteilen, die dem natürlichen Verschleiß unterliegen. Ohne ausdrückliche Vertragsgestaltung im Mietvertrag entfällt damit die Pflicht, die Wohnung nach der Mietzeit zu renovieren. Die Verpflichtung zur Rückgabe der Wohnung in einem bestimmten Zustand entsteht somit ausschließlich durch den Mietvertrag selbst. Ohne entsprechende Klausel im Vertrag muss ein Mieter also weder tapezieren noch streichen, um die Immobilie an den Vermieter zu überspielen.

Allerdings zeigt die Rechtsprechung des Bundesgerichtshofs (BGH), dass es nicht ausreicht, lediglich die Mietwohnung „besenrein“ zu übergeben. Vielmehr muss die Wohnung nach der Mietzeit auch wieder vermietbar sein. Dies bedeutet, dass der Zustand der Wohnung bei Auszug so sein muss, dass er für eine Neubesetzung der Wohnung ausreicht – also in einem ordentlichen Zustand sein muss, der keine erheblichen Mängel aufweist. Diese Anforderung ist vertraglich zu definieren, da sie nicht automatisch durch Gesetz entsteht. Die Klarstellung durch das BGH-Urteil vom 13.01.2010 (Az. VIII ZR 48/09) verdeutlicht dies eindrücklich: So gehörte das Abschleifen und Versiegeln eines abgenutzten Parkettbodens nicht zur sogenannten Schönheitsreparatur, sondern war eine Instandsetzung der Bausubstanz, die der Vermieter zu tragen hat.

Schönheitsreparaturen: Was zählt und was nicht?

Als Schönheitsreparaturen gelten jene Maßnahmen, die der Instandhaltung des Innenraums dienen und die Bausubstanz nicht verändern. Sie sind auf den sichtbaren Zustand der Wohnung beschränkt und betreffen die Innenflächen, Wände, Decken, Fußböden, Türen, Fenster und Heizkörper. Die genaue Abgrenzung zwischen Schönheitsreparaturen und Instandhaltung der Bausubstanz ist entscheidend für die Rechtslage.

Zu den typischen Schönheitsreparaturen gehören: - Das Anstreichen von Wänden und Decken in einer hellen, neutralen Farbe. - Das Tapezieren von Wänden. - Das Zuspachteln von Löchern, beispielsweise ausgelagerten Dübeln oder durchgehenden Halterungen. - Das Streichen von Heizkörpern, Heizrohren und Innenflächen von Türen. - Das Anstreichen von Flur-, Flur- und Treppenläufen, die durch Abnutzung farblich verblasst sind.

Diese Arbeiten gel gelten als üblich und notwendig, um die Wohnraumqualität zu erhalten. Sie können grundsätzlich durch den Mieter erledigt werden, sofern dies im Mietvertrag festgelegt ist. Wird hingegen beispielsweise ein neuer Bodenbelag verlegt oder eine neue Fußbodenheizung installiert, handelt es sich um eine Baumaßnahme, die der Vermieter zu tragen hat – auch wenn sie der Instandhaltung dienen könnte. Diese Grenzbestimmung ist entscheidend: Während das Streichen von Wänden eine Schönheitsreparatur ist, ist das Verlegen eines neuen Bodensbodens eine Instandhaltungsmaßnahme.

Zusätzlich ist zu beachten, dass der Vermieter während der Mietzeit grundsätzlich nicht vorschreiben darf, in welchen Farben der Mieter seine Wände streichen oder welche Tapeten er verlegen soll. Diese Gestaltungsfreiheit bleibt beim Mieter erhalten. Allerdings kann der Vermieter bei der Rückgabe der Wohnung verlangen, dass die Farbwahl auf eine farblich neutrale, dezente Optik beschränkt wird, insbesondere wenn die Wände zuvor in einem neutralen Ton gestrichen wurden.

Der Mietvertrag als zentrales Entscheidungsdokument

Die Rechtslage hängt letztendlich an der genauen Formulierung des Mietvertrags. Ohne eine ausdrückliche Klausel ist weder die Pflicht zum Streichen noch die Verpflichtung zum Anstreichen der Wände oder Heizkörper gegeben. Die sogenannte Schönheitsreparaturklausel muss also im Mietvertrag schriftlich festgelegt sein, damit der Vermieter Ansprüche geltend machen kann.

Allerdings ist nicht jede Klausel rechtskräftig. Laut der Rechtsprechung des Bundesgerichtshofs (BGH) gelten sogenannte „starr“ formulierte Renovierungsklauseln als unwirksam. Solche Klauseln enthalten oftmals Fristen wie „jederzeit alle fünf Jahre“, „jedes dritte Jahr“, „spätestens innerhalb von 18 Monaten nach Beendigung des Mietverhältnisses“ oder Formulierungen wie „stets“, „jeder“, „jeden dritten Tag“ usw. Diese Formulierungen schaffen eine Pflicht, die über die reine Abnutzung hinausgeht und deshalb als missbräuchlich gilt. Der BGH hat klargestellt, dass Mieterinnen nur verpflichtet sind, Maßnahmen durchzuführen, die tatsächlich auf Verschleiß zurückzuführen sind – also, wenn sichtbare Abnutzungserscheinungen vorliegen.

Dagegen sind sogenannte flexible Renovierungsklauseln wirksam, die zum Beispiel lauten: „Soweit Verschleißerscheinungen auftreten, sind Schönheitsreparaturen vorzunehmen.“ Solche Klauseln vermeiden eine pauschale Verpflichtung und richten sich stattdessen an den tatsächlichen Zustand der Wohnung. Diese Form der Gestaltung ist daher empfehlenswert, um Rechtsunsicherheiten zu vermeiden. Auch die Fristenregelung muss sachlich sein: Ein „nach Bedarf“-Ansatz ist vertraglich zulässig, da er auf den tatsächlichen Bedarf abgestimmt ist.

Ein weiteres wichtiges Kriterium ist die Art der Durchführung: Soll die Renovierung ausschließlich durch Handwerkerinnen erledigt werden, ist dies eine gesetzlich unwirksame Regelung. Nach dem Urteil des BGH ist eine solche Vorgabe unwirksam, da der Mieter in der Regel die Arbeiten selbst durchführen kann. Der Vermieter kann deshalb nicht vorschreiben, dass nur Handwerkerinnen tätig werden dürfen. Auch wenn der Mietvertrag dies vorsieht, kann der Mieter die Arbeiten eigenständig erledigen – sofern der Arbeitsergebnis ordnungsgemäß ist.

Was passiert, wenn die Renovierung entfällt?

Wenn im Mietvertrag keine wirksame Schönheitsreparaturklausel besteht, fehlt es an der rechtlichen Grundlage, um die Renovierungspflicht zu verlangen. In diesem Fall hat der Mieter die Pflicht zur Rückgabe der Wohnung in einem Zustand, der die Mietwohnung wieder vermietbar macht. Allerdings reicht eine Besenreinigung aus, wenn die Wohnung grundsätzlich in gutem Zustand ist.

Falls der Mieter jedoch dennoch die Arbeiten durchführt, um die Kaution zu erhalten, kann er dies als Eigenleistung nutzen. Die Kosten für Malerarbeiten liegen beispielsweise bei etwa 5 Euro pro Quadratmeter, wenn der Mieter selbst tätig ist. Ohne Eigenleistung sind die Kosten bei der Anmietung eines Handwerkerbetriebs deutlich höher – etwa 15 Euro pro Quadratmeter. Für eine 100-Quadratmeter-Wohnung ergibt sich damit ein Unterschied von 1.000 Euro, der dem Mieter durch Eigenleistung erspart bleibt.

Falls der Vermieter dennoch Ansprüche geltend macht, etwa bei farblich auffälligen Streicharbeiten oder bei farblichem Verlust der Wände, kann er diese geltend machen, wenn der Zustand die Normalabnutzung übersteigt. So darf beispielsweise eine Wohnung nicht mit grellen Farben, Aufklebern oder Wandtattoos gestrichen werden, die den ursprünglichen Zustand verändern. In solchen Fällen muss der Mieter die ursprüngliche Farbgebung wiederherstellen, auch wenn dies nicht im Vertrag steht. Hierbei handelt es sich um eine Verpflichtung zur Rückstellung des Zustands vor der Veränderung, da es sich nicht um Verschleiß handelt, sondern um eine bewusste Veränderung.

In solchen Fällen muss der Vermieter dem Mieter eine Frist zur Beseitigung der Maßnahme setzen. Sollte der Mieter innerhalb der Frist nicht handeln, kann der Vermieter entweder die Arbeiten selbst vornehmen und die Kosten von der Kaution abziehen oder Schadensersatzansprüche geltend machen. Die Kaution ist nach dem Mietrechtsgesetz grundsätzlich zur Rückgewähr an den Mieter verpflichtet, sofern keine Ansprüche gegenüber dem Mieter bestehen. Ist ein Schadensersatzanspruch berechtigt, kann der Vermieter die Kaution entsprechend kürzen.

Neue Regelungen durch das Neues Renovierungsgesetz

Mit dem Inkrafttreten des Neuen Renovierungsgesetzes ab 2024 wurden wichtige Veränderungen im Mietrecht eingeführt, die vor allem die Verhältnisse von Mieterinnen und Vermieterinnen ausgleichen sollen. Das Gesetz sieht vor, dass sogenannte Renovierungsklauseln im Mietvertrag sorgfältig geprüft werden müssen, um sicherzustellen, dass sie rechtskräftig sind. Insbesondere sollen starre Fristen wie „alle fünf Jahre“ oder „jedes dritte Jahr“ nicht mehr gel gel gel gelten, da sie zu Lasten der Mieter*innen gehen könnten.

Stattdessen gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel gel

Ähnliche Beiträge